Rijeku Zetu i njenu dolinu godinama prate prijave mještana i nalazi nadležnih inspekcija koji ukazuju na ispuštanje otpadnih voda i stajnjaka sa obližnjih poljoprivrednih i prerađivačkih pogona direktno u vodotok. Na ovoj stranici objavljujemo dokazni materijal — zvanične izvještaje, dopise i laboratorijske analize nadležnih organa — kako bi javnost imala uvid u dosadašnji tok postupanja po prijavama zagađenja.
Farma svinja u Spužu
Prema izvještaju o obilasku farme svinja u Spužu od 26. septembra 2019. godine, sačinjenom od strane zajedničke komisije republičke ekološke, vodoprivredne, komunalne i veterinarske inspekcije, obilazak je uslijedio nakon učestalih prijava mještana na neprijatne mirise i odvođenje stajnjaka i otpadnih voda u rijeku Zetu. Gazdinstvo, udaljeno oko 350 metara od rijeke, u tom trenutku imalo je oko 9.000 grla svinja.
U izvještaju se navodi da je u prethodnom periodu napušten sistem separacije čvrstog i tečnog dijela stajnjaka, da je separator stavljen van funkcije, da je nepropusno dno lagune oštećeno, te da su oba centralna kanala iz objekata farme spojena na zajednički kolektor kojim se sadržaj direktno odvodi u Zetu. Komisija je takođe utvrdila da je privremena vodna dozvola za sistem sakupljanja, prečišćavanja i ispuštanja otpadnih voda farme istekla 31. maja 2019. godine i nije bila obnovljena, što znači da je farma od 1. juna 2019. godine ispuštala otpadne vode bez važeće vodne dozvole. U neposrednoj blizini na isti kolektor priključena je i atmosferska kanalizacija fabrike stočne hrane, pogona "Primato P" i benzinske pumpe.
Komisija je predložila niz mjera — utvrđivanje odgovornog lica za upravljanje kolektorom, sanaciju separatora, laguna i pumpi, te usaglašavanje ispuštene vode sa propisima Crne Gore o zaštiti voda i životne sredine.
Postupanje inspekcija i pogon "Primato P"
Nakon prijava i inicijativa građana, nadležne inspekcije (Uprava za inspekcijske poslove i Ekološka inspekcija opštine Danilovgrad) više puta su odgovarale na predstavke u vezi sa radom farme i pogona za preradu "Primato P" u blizini rijeke Zete. Dopisi iz decembra 2021. i odgovori inspekcije od 15. septembra 2021. te 3. marta 2022. godine dio su zvanične prepiske po tim prijavama i dostupni su u nastavku kao dokazni materijal.
Laboratorijske analize i uzorkovanje voda
Uz izvještaje inspekcija, u dokaznom materijalu nalaze se i rezultati laboratorijske analize uzoraka povezanih sa pogonom "Primato" iz 2025. godine, kao i dokaz o uzorkovanju vode u okviru zdravstveno-higijenskog i mikrobiološkog nadzora (ZHMS) sprovedenog 25. decembra 2024. godine u blizini jedne od farmi u dolini rijeke Zete.
Dokumenta u nastavku objavljujemo u izvornom, skeniranom obliku kako bi ostala dostupna javnosti u punom obimu.